Mustafa İmad
Mustafa İmad (Şeyh Yavsu’nun Babası) ve İmad Lakabıyla İlgili Görüşler Şeyh Yavsu’nun babasının adı bilindiği gibi Mustafa İmad’dır. Mustafa İmad’dan sonra gelen nesillere o sülalede İmadîler denilmektedir. Konu ile ilgilenen bazı yazarlar Yavsu sülalesine İmadî denmesini onların bir süre İmad adlı bir şehirde oturmalarına bağlarlar. Bunlardan İskilipli Rıfat Arıncı Çorumlu Mecmuası’nda Direklibel (İmad) kasabası ile ilgili şöyle bir görüş ileri sürmektedir: Mustafa, İskilip’in üç buçuk kilometre doğusunda şimdiki Bağözü adı ile anılan Direklibel kasabasına yerleşmişti. Evlerinin yerinde bugün İskilip’in Sıracettin Mahallesi’nden Kartaloğlu müteveffa Mustafa Efendi’nin bağı mevcuttur. Direklibel her nasılsa Arap tesirinde kalarak bir zamanlar (İmad) adını da almıştır. Bundan dolayıdır ki, bu zatın (Mustafa İmadî) adı ile anıldığını görüyoruz. (1) Hakkı Şinasi Çoruh, “Türk’ün En Büyük Şeyh-Ül İslamı Ebu’s-Suud Efendi” başlıklı makalesinde: “İmadî, İmadiyye İmad Kuzey Irak’ta eski yerleşme yerlerinden biri. Türkistan’dan göç ederken bir süre ailenin kaldığı yer olduğu ve bir nakle göre de, Mehmet Kuşçu’nun oğlu Mustafa’nın orada doğmuş olması ile İmadî” denmektedir. İslam Ansiklopedisi EBUSSUUD maddesinde ise: …”Müstakimzâde (Davha-i maşayıh-i kibar) nin ‘İmadî’ nisbesini Direkli_Bel’e atfetmesini de kanaat verici bulmuyoruz. Ebussuud Efendi’ye İmadî denildiği halde, büyük babasından ekseriya Mustafa al İmad diye bahsedilmesine bakarak, bu zatın, bir adı da Alaal-Din olan Ali Kuşçu ile mütenasiben, İmad al- Din tesmiye edildiğini düşünmek mümkündür.” Demektedir. Yukarda yazılı alıntılarda görüldüğü gibi bazı yazarlar Ebussuud Efendi sülalesine imadîler denilmesini İmad (İmadiye) veya Direklibel kasabasında oturmalarından dolayı verilmiş olabileceğini öne sürmektedirler. Bizim görüşümüze göre İmad bir lakap olup ne Kuzey Irakta bulunan İmadiye şehri ile, ne de İskilip’te olduğu ileri sürülen İmad (Direklibel) kasabasıyla ilişkisi vardır. Şeyh Yavsu'nun babası Mustafa İmad ile Mustafa İmad'ın kardeşi Ali Kuşçu Tebriz üzerinden Anadolu'ya giriş yapmışlardır. Yolları üzerinde bulunmayan Kuzey Irak’taki bir şehirde bir süre oturduklarını iddia etmek akla uygun değildir. Şeyh Yavsu ailesinin İskilip civarında bulunan Direklibel veya daha sonra her nasılsa adı Arapça İmad olduğu söylenen kasabada oturdukları iddiası ise tamamen hayal mahsulüdür. Bu görüşü ileri süren kişilerin İmad kelimesinin sözlük anlamı olan “direk” kelimesi ile zoraki bir bağlantı kurmaya çalışarak böyle bir fikri ortaya attıklarını düşünüyoruz. Esasen şehrimiz civarında o devirde İmad veya Direklibel adında herhangi bir kasaba da yoktur(2). Eğer olsaydı hem Osmanlı arşivlerinde bulunan Mufassal Tahrir Defterlerinde hem de Şeyh Yavsu’ya ve Ebussuud Efendi’ye ait vakfiye kayıtlarında bu isimlere mutlaka rastlardık. Şimdi Bağözü dediğimiz bölgeye o devirde de Bağözü denmekteydi ve ailenin burada bazı mülkleri ile hayır eserleri bulunmaktaydı. Bunları vakfiye kayıtlarında açıkça görmekteyiz. Bu kayıtların birkaç yerinde “Bağözü” yazılı olduğu halde “İmad” ve “Direklibel” adına vakfiyenin hiçbir yerinde rastlanmamaktadır. Şeyh Yavsu’nun babasının adı üst satırlarda da belirttiğimiz gibi Mustafa İmad’dır. İmad kelimesi Arapça bir kelime olup sütun, direk anlamına gelir; Mustafa’ya ait İmad lakabının “İmad”, “İmadiye” ve “Direklibel” gibi şehir adlarıyla herhangi bir ilişkisi yoktur. Biz Mustafa’ya bu lakabın verilmesinin direk gibi uzun boylu olmasından dolayı olduğunu ileri sürüyoruz. Bazı bilimsel yayınlarda bu lakap İmad olarak yazıldığı gibi İmadî şeklinde de yazılmaktadır. Bunlardan hangisinin doğru olduğuna gelince; doğrusunun Mustafa İmad olarak yazılanı olduğuna inanıyoruz. Esasen Şeyh Yavsu’nun vakfiyesininde de vakıfın adı Şeyh Muhiddin bin Mustafa İmad (anlamı: Mustafa İmad oğlu Şeyh Muhiddin) olarak yazılmıştır. Mustafa İmad’dan sonra gelenlere “İmadî denilebilir, Burada imad kelimesine eklenen (î) harfi nisbet eki olup mensup olmayı gösterir. İmadî demek, İmad’lara mensup demektir; ancak Mustafa’ya sadece Mustafa İmad denilmelidir; doğrusu budur. İskilip Şeyh Yavsu Camisi bahçesi içinde bulunan türbelerden birinin Şeyh Yavsu’nun babası Mustafa İmad’a ait olduğu söylenmektedir. Doğru olabilir; ancak türbe kapısı üzerinde yazılı olan Mustafa Kuşçu yazısının neden yazıldığı anlaşılamamıştır. Kuşçu lakabı Mustafa İmad’ın kardeşi Ali Kuşçu’ya aittir. Hiçbir ciddi yayında Mustafa İmad’a Mustafa Kuşçu denildiği görülmemiştir. Gerçeği araştırmak isteyenler İskilip İlçe Halk Kütüphanesi’nde de bulunan Türk Ansiklopedisi ve İslam Ansiklopedisi’nin “Ebussuud” maddesinden durumu inceleyebilirler. İlgililerden bu tabelayı acilen kaldırmalarını ve yerine Mustafa İmad yazılı bir levha koymalarını bekliyoruz. Hatadan dönülmekte erdemliliktir. (1) Rıfat Arıncı. _İskilip.com arşivi — köşe yazısı_ _Kaynak: İskilip.com arşivi (2014)_