İskilip'in ayakta duran en somut antik kalıntıları, kalenin güney ve güneydoğu eteklerine oyulmuş altı kaya mezarıdır (araştırmalarda A'dan F'ye harflenir). Hitit İlahiyat Dergisi'nde 2023'te yayımlanan akademik inceleme, bu mezarların Geç Helenistik-Roma dönemine ait olduğunu ortaya koymuştur: mezar odalarındaki kline (ölü sekisi) bölümleri, portiko düzeni ve dekoratif öğeler Roma dönemi mimarisini yansıtır.
En görkemli örnek olan güneydoğu mezarında iki sütunlu dikdörtgen bir giriş, sütun başlıklarında aslan figürleri ve üçgen alınlıkta kanatlı aslan kabartmaları vardır; kare planlı mezar odasında iki ölü sekisi bulunur. Mezarlar bugün ziyarete açıktır.
Halk arasında ve bazı tanıtım metinlerinde bu yapılar 'Hitit' ya da 'Frig' kaya mezarları olarak anılır; kimi turizm kaynakları MÖ 3.-5. yüzyıl aralığı verir. Akademik tarihlendirme bunları düzeltmiştir ve bu platformda esas alınan da odur. MS 2. yüzyılda kent, Bithynia ile Pontus hatları arasında yer alıyordu; Roma Senatosu'nun Pontus baskısına müdahale ederek bölgeyi denetimine aldığı aktarılır.
- dergipark.org.tr — https://dergipark.org.tr/tr/pub/hid/article/1252028
- kulturportali.gov.tr — https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/corum/gezilecekyer/skilip-kaya-mezari
- iskilip.gov.tr — https://www.iskilip.gov.tr/kaya-mezarligi