Geçmişten Bugüne Ekizoğlu
GEÇMİŞTEN BUGÜNE EKİZOĞLU MAHALLESİ Eski İskilip Mahalleleri Şehrimizin mahalleleri ile ilgili kayıtlara ilk olarak 1530 tarihli tapu tahrir defterlerinde rastlıyoruz. O yıllarda kentimizde: Ali Bey, Hacı Piri, Meydan, Zaviye-i İsa, Zaviye-i Musa, Kasım Fakih ve Yenice adlı yedi mahalle olduğu bilinmektedir. Bunlardan Zaviye-i Musa Mahallesi sonradan Zaviye-i Fevkani, Zeyköyü ve günümüzde Sakarya olmuş; Zaviye-i İsa Mahallesi sonradan Zaviye-i Tahtani, günümüzde Ekizoğlu Mahallesi olmuştur (1). Ekizoğlu Mahallesinin Adı Nereden Gelmektedir? Şehrimizin en eski mahallelerinden biri olan Zaviye-i İsa Mahallesinin neden daha sonra Zaviye-i Tahtani'ye ondan sonra da Ekizoğlu Mahallesi'ne dönüşmesiyle ilgili bugüne kadar Ali Kılcı'nın yazdıkları dışında herhangi bir bilgiye rastlanılmamıştır; ancak Osmanlılar zamanında İskilip'te "âyânlık" yapmış köklü bir aile olan Ekizoğulları'nın aynı mahallede oturmalarından dolayı mahallenin adı sonradan Ekizoğlu Mahallesi olarak adlandırılmış olmalıdır. Osmanlılar'da Âyânlık Sistemi XVI. yüzyılda Osmanlı şehirlerinin yönetiminde şehrin yönetiminde en çok söz sahibi olan kadı idi. Kadı âyân ve eşrafın reisi durumunda olup onların istedikleri fikirleri İstanbul'a iletiyordu. Âyânlık ahalinin vekili, kadılarla ahali arasında vasıta durumundaydı. O zaman "Anadolu'da şehir hayatında en faal rolü oynayan zümre vilayet-i âyân yahut ayan-ı vilayet denilen kazaların en seçkin kişilerinden kurulu bir zümredir. Bu kişilerin devletin çeşitli isteklerinin yerine getirilmesine yardımcı olduklarını bilmekteyiz. Kazanın en zengin, en kuvvetli, itibar gören kişilerinden kurulu bu zümre kazanın sosyal hayatında çok önemli bir rol oynamaktaydı (2)." Âyânların en önemli görevlerinden biri de salma adı verilen vergileri toplamaktı. Hükümet ya da vali adına topladıkları bu vergiye kendileri içinde bir miktar ilâve yapıyorlardı. Bu işin dozunu biraz fazla kaçırınca haksız ve aşırı vergi yükünü kaldıramıyan ahali tarafından hükümete şikâyet ediliyorlardı. Ekizoğlu Hacı İbrahim'in Âyânlığı Böyle bir şikâyet Ekizoğulları için de yapılmıştı. Bu konuda Osmanlı İmparatorluğu’nda Âyânlık adlı kitapta şöyle yazıyor: “İskilip Kazası halkı da İskilip’in sakinlerinden, âyân ve mütegallibeden olup, kendi adlarına tevzi defterine para ekleyen ve bunu zorla toplayan Hacı İbrahim ve kardeşinin oğlu Hacı İbrahim'den rahat ve huzur duymadıklarını bildirmişlerdi. İkizoğlu Hacı İbrahim'den memnun olmayan halk, bunların zulmünden perişan olduklarını, evvelki dilekçelerine göre, mübaşir vasıtasıyla bunların duruşmalarının yapılıp, üzerlerindeki kanunsuz paraların ortaya çıkarılıp, fakir halka verilmesi gerektiğini, fakat, bunların bu gibi işlere katiyen yanaşmadıklarını tekrarlamışlardı. Aslında zorbalık yapan, halkın istemediği kişinin âyânlıktan indirilip yerine halkın istediği kişinin âyân olması lâzımdı. Fakat bu kanunî usule pek riayet olunmamıştır (3)." Her ne kadar kayıtlarda böyle bir şikâyet varsa da Ekizoğulları’nın gerçekten suçlu bulunarak görevlerinden alınıp alınmadıkları veya başka bir cezaya çarpılıp çarpılmadıkları bilinmemektedir. Benim ilk ve ortaokul öğrenciliğim sırasında aynı mahallede oturduğumuz Ekizoğulları (eski zenginlikleri kalmamakla birlikte) memleketin en itibarlı ailelerinden biriydi. Ekizoğlu Hacı İbrahim Camisi Mahallenin tek camisidir. İskilip Müftülüğü kayıtlarında adının Hacı İbrahim Camisi olduğu, ahşaptan yapıldığı ve üzerinin kiremitle örtülü olduğu yazılıdır. Fügen İlter’e göre cami XVIII. Yüzyıl sonu ile XIX. Yüzyıl başlarına yapılmış olmalıdır. Cami binasının ilk haliyle ilgili herhangi bir kitabe olmadığından kim tarafından yapıldığı günümüzde anlaşılamıyor. Ancak cami adının Müftülük kayıtlarında “Hacı İbrahim Camii” şeklinde geçmesi, yapının Ekizoğulları’nın âyânlık yaptığı dönemde yaşayan Hacı İbrahim tarafından yaptırıldığının delilidir. Cami 1979 yılında yenilendiğinden eski halinden pek bir şey kalmamıştır. Ekizoğlu Çeşmesi Ekizo _İskilip.com arşivi — köşe yazısı_ _Kaynak: İskilip.com arşivi (2013)_